Sevde Kalafat
1 year ago - 7 Dakika, 32 Saniye

Шаманизмден калган түрк элдеринин үрп-адаттары

Шаманизмден калган түрк элдеринин үрп-адаттары


Шаманизм – бул шамандар транс абалына өтүү аркылуу, рухтар менен Теңир жана адамдардын ортосунда байланыш түзүп, оорулууларды айыктыруусу, жакшы рухтардын таасирин улантуусу, жаман рухтардын жамандыктарына тоскоол болуусу жөнүндөгү эң эски ишенимдердин бири болуп саналат.

Бул ишенимдеги адамдар аталарынын рухтарына жана табиятка сыйынышат. Орто Азияда шаманизмдин негизи Көкө Теңир, күн, жер, суу, от жана аталар сыяктуу культтарга барып таянат. Шаманизмдин көптөгөн аймактарга таасири тийгендей эле Анадолуда (Түркия) да анын таасирлерин көрүүгө болот. Анын бүгүнкү күнгө чейин жетип келген эң белгилүү мисалы катары дарактарга, таштарга, булактардын четине чүпүрөк байлоону айтсак болот. Учурда кээ бир адамдар тилеги орундалышы үчүн күмбөздөргө жана дарактарга чүпүрөк байлап коюусу  шаманизмден калган адаттардын бири  болуп эсептелет.

 
Шаманизмден калган түрк элдеринин үрп-адаттары


Коргошун куюу да шаманизмдин салты болуп саналат. Ал «кут куюу» деп аталып, жаман рухтар тарабынан уурдалган «бакытты» кайра кайтарып алуу үчүн сыйкыр аралашкан бир ырым-жырым болуп эсептелет

Анадолунун кээ бир аймактарында шаманист якуттарда жана алтайлыктарда бар болгон дарак культун кездештирүүгө болот. Мисал катары балалуу болбогон аял дарактын астынан өтүп, балалуу болуу үчүн даракка дуба кылуусун айта алабыз.

Албарсты аттуу жаман рух бар экендиги тууралуу ишеним да кеңири таркаган. Бул ишеним көпчүлүк мусулман түрк элдеринде бар. Жаңы төрөгөн аялга жана бөбөгүнө жаман рухтар тийишпесин деп аялдын чачына кызыл чүпүрөк байланат же жаздыгына ийне тагылат.

Бүгүнкү күндө көп кездешкен «көз мончок, төө мончок» сыяктуу ырым-жырымдар, кээ бир адамдарга башкача өзгөчөлүк берилгендиги жана алар караган учурда инсандарга жаман таасир тийгизе тургандыгына ишенишип, ал «көзү бар» адамдардан коргонуу максатында тагышат. Көзү тийүү -түрк тектүү элдердин эски ишенимдеринин бири б.э.

 
Шаманизмден калган түрк элдеринин үрп-адаттары


Мейман кеткен соң анын артынан жерге суу төгүү болсо, шаманизмдин суу культуна мисал боло алат.

Эгер бирөө кандайдыр бир жаман кабар уккан болсо, колу менен үч жолу бир тактага же башка катуу нерсеге уруусу, жамандыктардан коргонуу үчүн жаман рухтар ал кабарды угуусуна тоскоол болуу деген маанидеги шаманизмдин бир ырым-жырымы болуп эсептелет.

Шаманизмде ит рухтун жакындап жаткандыгын сезгенде, аянычтуу абалда үрүп баштайт. Ошол себептен улам Анадолуда итттин үргөнү жамандыктын кабарчысы болуп эсептелет.

Шаманизмде кандайдыр бир ритуал аткарылып жатканда сөзсүз добулбас же комуз колдонулат. Анадолудагы алавийлердин сыйынуу ритуалдарында да музыка колдонулат. Бул окшоштук да шаманизмдин таасири катары эсептелет.