Sevde Kalafat
1 year ago - 5 Dakika, 26 Saniye

Шамалдын мукамдуу үнү "Ооз комуз"

Ооз комуз түрк элдеринин орток музыкалык аспабы болуп эсептелет. Ал дээрлик баардык түрк республикаларында темир комуз, авыз комуз, ооз комуз, домбой, авыа комуз, шанкопуз деген сыяктуу аттар менен белгилүү. Ооз комуз тарыхта түрк урууларында кеңири колдонулган. Андан чыккан өзгөчө дабыштан улам, аны көбүнчө шамандар дап менен бирге эстен таңып, жаман рухтарды кубалап, жакшы рухтарды чакыруу үчүн, ал эми оюн-зоок, той сыяктуу аземдерде болсо акындар тарабынан колдонулган. Эң байыркы археологиялык казууларда Моңголия жана Башкортостанда табылгандыгынын себеби болсо, ал жерде шамандык ишеним күчтүү болгондугунда улам. Ооз комуз алгач жыгач жана сөөктөн жасалган. 13-кылымдан тартып түрдүү металлдардан жасалып баштаган. Ооз комузду тилге таяп дем алып кайра чыгарганда титиреген бир дабыш чагарат.

Шамалдын мукамдуу үнү "Ооз комуз"

Бул аспап Америка, Индия, Африка, Европага чейин таркаган. Индия жана Ыраакы Чыгыштагы өлкөлөрдө ал бамбук тарагынан жасалат. Америка жана Европада ооз комуз «жаак арфы, ооз арфы» деген аттар менен белгилүү.

Ооз комуздун пайда болушунун икаясы мындайча баяндалат:

«Жүздөгөн жыл мурда, тоодо кой катарып жүргөн бир койчуман бороон чапкынга туш келип койлору кырылып калат. Айласы кеткен койчуман бир дарактын түгүндө ойго батып отурганда узактан бир дабыш угулат. Ал дабыш койчуманга кичинекей кезиндеги бир жакшы окуяны эсине түшүрөт. Бирок, койчумандын көңүлүн көтөрүп, жүрөгүн үмүт менен толтурган бул дабыш тез эле жоголуп кетет. Койчуман ар күнү ошол жерге келип мурда уккан мукамдуу үндү издеп, акырында кайсы жерден келгендигин издеп табат. Көрсө, ал дабыш дарактын эки бутагынын ортосундан өтүп жаткан шамалдын үнү экен. Аны көргөн койчуман дароо жыгачтан бир аспап жасайт. Кийинки доорлордо бул аспап ооз комузга (темир комуз) айланат.

Хабабам Сыныфы тасмасынын музыкасында, Винни жана Пух, Том жана Жерри, Дирилиш Эртугрул сыяктуу фильм жана мультфильмдерде ооз комуз колдонулган.